Tagarchief: parlementaire enquête

Democratie is onderzoek

Democratie is onderzoek

Terwijl op moment van dit schrijven Balkenende gevrijwaard lijkt van een parlementaire enquête, is het misschien aardig om de parlementaire democratie op haar onderzoeksgehalte te bekijken.

Feit is dat de laatste decennia het aantal enquêtes en onderzoeken flink is toegenomen. Sinds 1852, waarin de eerste parlementaire enquête plaatsvond, zijn we 17 enquêtes en 45 parlementaire onderzoeken verder. Zestig stuks dus, waarvan de meesten na 1990 zijn uitgevoerd: 5 enquêtes en 27 onderzoeken. Je vraagt je af wat er rond 1990 zo veranderde aan de politiek dat het parlement de dwingende behoefte aan nader onderzoek niet kon onderdrukken.

In dit overzicht (excelsheet!) kun je zien welke zaken er gespeeld hebben en welke ministeries erbij betrokken waren (Bron: Politiekcompendium.nl).

De top 3 van parlementaire enquêtes betroffen Verkeer en Waterstaat, Economische Zaken en Justitie. Bij enkele enquêtes waren soms meerdere ministeries betrokken. De enquête naar de Bijlmerramp (neerstorten El-Al vliegtuig op de Bijlmer) was niet alleen een zaak van Verkeer en Waterstaat, maar evengoed van Binnenlandse Zaken, wat betreft de rampen coördinatie. En van de enquête naar de Bouwfraude kun je zeggen dat niet alleen Justitie, maar bijna alle ministeries betrokken waren omdat ook projecten in opdracht van de overheid ter sprake kwamen.

De top 3 van parlementaire onderzoeken wordt aangevoerd door de ministeries van Defensie, SVW (Sociale Zaken, volksgezondheid en welzijn) en op de gedeelde 3e plaats: Binnenlandse Zaken en Vrom (Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu).

Gooien we de enquêtes en onderzoeken op één hoop dan staat (alweer) Defensie op de 1e plaats, SVW een goede 2e en Economische Zaken deelt met Justitie de 3e plaats.

De huidige Irak-kwestie valt deels onder Defensie, evenals de JSF-perikelen, die zo langzamerhand ook rijp lijken voor een onderzoek of enquête. Bij de Irak-kwestie is Buitenlandse Zaken zeker medeplichtig, zoals Economische zaken wel een vinger in de brei zal hebben bij de JSF-straaljager. Maar Defensie valt wel op met 2 enquêtes en 11 onderzoeken. Wie denkt dat de oorzaak gelegen is in het feit dat burgerministers de militairen moeten besturen heeft het mis. De eerste enquête en onderzoeken vonden plaats toen er militairen als minister van Oorlog waren aangesteld.

Opvallend aan de lijst is ook dat Financiën zo laag scoort. Eén enquête naar de zoutaccijnzen in 1852. Het was de allereerste parlementaire enquête en wie weet heeft het ministerie van Financiën toen al veel geleerd en heeft men gedacht: dat was eens, maar nooit meer. Raar eigenlijk want de belastingen alleen al, gaan zovelen aan het hart dat het wonderbaarlijk is dat er niet meer onderzoek naar is gedaan. Maar goed, we leven in andere tijden dus kunnen we misschien nog een parlementaire enquête naar het beleid rond de kredietcrisis verwachten en als de Belastingdienst over een jaar nog niet op orde is, kan dat ook op de onderzoekstafel.

Hoe nu de onderzoeksdrift van na 1990 te duiden? Ah! Ik zie het al. De schuld van Paars, zoals tegenwoordig de schuld van alles daar lijkt te liggen. Wim Kok kreeg als minister-president met maar liefst 4 enquêtes en 17 onderzoeken te maken. De enquête naar Sebrenica was wel de meest wrange. Nu erfde hij wel wat kwesties van Lubbers III, die 1 enquête en 4 onderzoeken overleefde.

Balkenende heeft nu dus eigenmachtig zijn 7e onderzoek verordonneerd. Of hij daarmee het aantal enquêtes op 0 weet te houden is nu uiterst twijfelachtig. Eigenlijk gun ik de man, nog voor hij zijn ambt als vader des vaderlands neerlegt, de eer lijstaanvoerder van het aantal enquêtes te worden.
De JSF-straaljager, de belastingen en de kredietcrisis heb ik al genoemd, maar daar kunnen wat mij betreft nog wel enquêtes bij naar het wankelmoedige beleid rond de WMO en AWBZ, de privacyschendingen, de kunstmatig laag gehouden werkloosheid en het grote stedenbeleid (inclusief de probleemwijken) bij. Samen met de Irak-kwestie zal het dan nog jaren duren voor er een minister-president is die een aantal van 8 enquêtes zal weten te evenaren.

Ondertussen zijn enquêtes en onderzoeken zo'n trend geworden, dat we ons kunnen afvragen of het parlement de gebruikelijke controle wel aankan. Misschien moeten we de parlementaire democratie vervangen door een onderzoeksdemocratie. Niet meer op politieke partijen stemmen, maar op door de wol geverfde onderzoekers.

Tot slot: Het overzicht is misschien niet volledig en wellicht voor correcties vatbaar. Die kun je in de reacties kwijt. En natuurlijk ben ik benieuwd naar jouw duiding van dit overzicht.

De Oorlog in Onderzoek (met poll)

Onderzoek naar verleden of heden? Gaat het Irak-onderzoek er komen of niet? Die vraag rumoert weer wat nadrukkelijker door de media na de openbaring van een opvallend documentje door het NRC.
Misschien weten we morgen meer. Dan vergadert de 1e Kamer weer. De nederlandse Irak-kwestie staat
niet op de agenda, maar die kan natuurlijk elk moment worden gewijzigd. Anders moeten we wachten tot 17 februari. Dan staat de brief van Balkenende op de agenda, waar de 1e Kamer niet zo tevreden mee was. Die brief liet te veel onbeantwoord over de beslissing steun te geven aan de Irak-oorlog.

Een opiniepeiling zou aantonen dat steeds meer nederlanders dat onderzoek nu ook wel willen. In het parlement lijkt de wens naar dat onderzoek ook te groeien.

Als het onderzoek er komt, het zal een onderzoek naar het verleden zijn, met mogelijke implicaties voor de toekomst. Bijvoorbeeld de toekomst van Balkenende en daarmee ook van dit kabinet. Of er ook lessen voor toekomstige keuzes bij internationale conflicten uit zullen rollen, is nog maar af te wachten. Het zal eerder een onderzoek worden dat als politiek instrument gaat dienen om de verhoudingen hier ook wat op te schudden. Het is tenslotte niet voor niets dat de VVD als eerste haar standpunt wijzigde en nu wel een onderzoek wil.

Politieke afrekening dus. Maar zijn er niet belangrijker zaken uit te pluizen?
De voorzitster van het Amerikaanse parlement, Nancy Pelosi, wil wel een onderzoek naar de daden van de regering Bush. Ook mosterd na de maaltijd, want ook de Amerikanen zullen nog wel een paar jaartjes de gevolgen van het Bush-beleid voelen.
Nu wil Pelosi geen onderzoek naar de Amerikaanse Irakgeschiedenis op zich. Wel een
gerechtelijk en parlementair onderzoek naar het veiligheidsbeleid. Dat heeft zoveel nadelige gevolgen voor de burgers gehad, meent mevrouw Pelosi, dat eens grondig moet worden gekeken wat er niet aan deugde. Natuurlijk met de bedoeling het en ander weer recht te zetten.

Obama's eerste reactie is een variant van Balkenende's optiek: we moeten niet naar het verleden kijken, maar naar de toekomst. Dat onderzoek komt er dus niet. Jammer, want een onderzoek naar het totale veiligheidsbeleid (diplomatieke taal voor “de oorlog tegen terreur”) lijkt me meer stof bieden om lessen voor de toekomst uit te trekken.

De oorlog in Irak is nog volop aan de gang en we komen er niet zomaar van af. Evenals de brede oorlog tegen terreur. Misschien is het dan beter onderzoek te doen naar de huidige gang van zaken. Zolang de militairen daar hun werk doen, moeten ze dat wel goed doen.
Zo lijkt een onderzoek naar de middelen die Israël loslaat op de Gazastrook ook wel op zijn plaats. De Arabische ambassadeurs in oostenrijk hebben de IAEA (Internationaal Atoomenergie Agentschap) gevraagd
radiologisch onderzoek te doen op lichamen van getroffen Palestijnen. Israël zou kogels met verarmd uranium hebben gebruikt.

Amnesty weet zeker dat ook fosforgranaten zijn gebruikt. Het spul veroorzaakt vreselijke brandwonden en zou niet gebruikt mogen worden in bewoonde gebieden. Israël houdt vol altijd toegestane middelen in te zetten.
Is hier een onderzoek op zijn plaats? Of anders gesteld: moet tijdens gaande interventies ook onderzocht worden of het wel “schone” interventies zijn?

Mag ik u een lastige en wellicht verschrikkelijke keuze voorleggen? Welk onderzoek vindt u het belangrijkst? Onderzoeken naar het verleden (Nederlandse steun aan Irak-oorlog of het veiligheidsbeleid van de regering Bush) of onderzoek naar de praktijken in actieve oorlogszones?

Graag uw keuze in onderstaan polletje en uw motivatie in de reacties.